Mutfak Ergonomisi: Çalışma Üçgeni, Tezgah Yüksekliği ve Ölçüler

Akşam yemeği hazırlarken buzdolabıyla ocak arasında kaç kez gidip geldiğinizi hiç saydınız mı? Bazı mutfaklarda bu yol üç adımdır, bazılarında mutfağın bir ucundan diğerine yürümek gerekir. Dolapların rengi ve kapak malzemesi ilk bakışta dikkat çeker, ama mutfağı her gün nasıl kullandığınızı belirleyen şey yerleşimdir.

Keşifte ilk yaptığımız iş renk konuşmak değil, ölçü almak ve evdeki kullanım alışkanlıklarını dinlemektir. Kimin yemek yaptığını, boyunu, sağ ya da sol elini kullandığını, kaç kişinin aynı anda mutfakta durduğunu soruyoruz. Bu yazıda çalışma üçgeninden tezgah yüksekliğine, dolap aralıklarından küçük mutfak çözümlerine kadar planlamada kullandığımız ölçüleri paylaşıyoruz.

Çalışma üçgeni: evye, ocak ve buzdolabı

Mutfakta en çok kullanılan üç nokta evye, ocak ve buzdolabıdır. Bu üç noktayı birleştiren hayali üçgene çalışma üçgeni denir. Üçgenin kenarları kısaldıkça adım sayısı azalır, ama kenarlar fazla kısalırsa bu kez noktalar arasında tezgah kalmaz ve malzemeyi bırakacak yer bulamazsınız.

Planlamada her kenarın 120 ile 270 cm arasında kalmasına, üç kenarın toplamının ise 400 ile 790 cm arasında olmasına dikkat ediyoruz. Örneğin evye ile ocak arası 150 cm, ocak ile buzdolabı arası 220 cm, buzdolabı ile evye arası 180 cm olan bir L mutfakta toplam 550 cm eder ve bu çok rahat bir düzendir. Toplam 800 cm'yi aştığında yemek hazırlarken yorulduğunuzu hissedersiniz.

Üçgenin içinden geçen bir trafik yolu olmaması da önemlidir. Balkon kapısına giden yol ocakla evye arasından geçiyorsa, yemek yapan kişi sürekli yol vermek zorunda kalır. Böyle mutfaklarda ocağı ya da evyeyi bir duvar kaydırmak, çoğu zaman tesisat maliyetine değen bir rahatlık sağlar.

Hazırlık alanları ve tezgah boşlukları

Üçgen kadar önemli olan, bu üç noktanın yanında bırakılan tezgah boşluklarıdır. Yemek hazırlığı büyük oranda evye ile ocak arasındaki tezgahta yapılır. Evye ile ocak arasında en az 80 cm, tercihen 90-120 cm kesintisiz tezgah bırakıyoruz.

Ocağı köşeye yaslamamak bir güvenlik kuralıdır. Duvar ile ocak arasında en az 30 cm olmazsa büyük tencerenin sapı duvara değer ve tencereyi düz oturtamazsınız. Ocak penceresinin önüne gelmemeli; pencere açıldığında rüzgar alevi söndürebilir, perde de ısıdan etkilenir.

Bulaşık makinesi evyeye bitişik olmalıdır. Makine evyenin solundaysa ve siz sağ elinizi kullanıyorsanız, tabak durulama sırasında sürekli çapraz uzanırsınız. Bu küçük ayrıntıyı keşifte soruyoruz ve makineyi kullanıcının elini kullandığı tarafa göre yerleştiriyoruz.

Tezgah yüksekliği kişiye göre belirlenir

Piyasada standart tezgah yüksekliği 90 cm'dir ve bu ölçü 165-175 cm boyundaki bir kullanıcı için iyi çalışır. Ancak mutfağı en çok kullanan kişi 158 cm ya da 185 cm ise standart ölçü uzun süreli çalışmada omuzlarda ve belde zorlanmaya neden olabilir. Ölçüye özel üretimin en büyük avantajlarından biri bu yüksekliği kişiye göre ayarlayabilmektir.

Doğru yüksekliği bulmanın basit bir yolu var. Ayakkabısız şekilde dik durun, kollarınızı dirsekten 90 derece bükün ve yerden dirseğinize kadar ölçün. Bu ölçüden 10-15 cm çıkardığınızda doğrama ve hazırlık için rahat tezgah yüksekliğine ulaşırsınız. Dirsek yüksekliği 104 cm olan biri için 90-94 cm arası uygun bir değerdir.

1. Dirsek yüksekliğinizi ölçün. Ayakkabısız, sırtınız duvara dönük ve kollarınız 90 derece bükülü olarak yerden dirseğe kadar ölçün.
2. Hazırlık tezgahını belirleyin. Ölçüden 10-15 cm çıkarın. Hamur açan biri için 15 cm, ağırlıklı doğrama yapan biri için 10 cm daha rahat olur.
3. Evye derinliğini hesaba katın. Evye yaklaşık 18-20 cm derindir. Uzun boylu kullanıcılarda evye bölümünü 3-5 cm yükseltmek eğilmeyi azaltır.
4. Ocak tarafını değerlendirin. Tencerenin içini görebilmek için ocak bölümü hazırlık tezgahıyla aynı ya da 2-3 cm daha alçak olabilir.
5. Ayak yüksekliğini ayarlatın. Gövde aynı kalır, yükseklik farkı ayarlı ayaklar ve süpürgelikle verilir. Bu yüzden ek maliyet çoğu zaman oluşmaz.

Evde iki kişi düzenli yemek yapıyorsa ve boyları arasında 20 cm'den fazla fark varsa ortalama bir değer seçiyoruz, ya da adalı mutfaklarda adayı farklı yükseklikte yapıyoruz. Bu çözüm iki kullanıcının da kendi alanına sahip olmasını sağlar.

Üst dolap, davlumbaz ve koridor ölçüleri

Üst dolapların alt kenarı tezgahtan 55-65 cm yukarıda olmalıdır. 50 cm'nin altında kaldığında tezgahın arka kısmı karanlık kalır ve robot gibi uzun cihazlar tezgaha sığmaz. 70 cm'nin üstüne çıktığında ise orta boylu bir kullanıcı üst rafa ancak parmak ucunda yetişir.

Davlumbaz ile ocak arasındaki mesafe elektrikli ve indüksiyon ocaklarda 65 cm, gazlı ocaklarda 70-75 cm civarında tutulur. Kesin değeri davlumbaz üreticisinin montaj kılavuzu belirler, biz de çizimde bu değeri esas alırız. Davlumbazı daha aşağı indirmek emişi artırmaz, başınızı çarpma riskini artırır.

Paralel mutfaklarda ve adalı düzenlerde karşılıklı tezgahlar arasındaki koridor tek kişi için en az 100-110 cm, iki kişinin aynı anda çalıştığı mutfaklarda 120 cm olmalıdır. Bulaşık makinesinin kapağı açıkken 60 cm yer kapladığını düşünürseniz, 90 cm'lik bir koridorun neden yetmediği netleşir.

Ada planlarken nelere dikkat edilmeli

Ada, mutfağa hem tezgah hem oturma alanı kazandırır, ama her mutfağa uygun değildir. Bir adanın rahat kullanılması için çevresinde en az 100 cm, tercihen 110-120 cm boşluk gerekir. Bu yüzden ada, duvar dolaplarıyla birlikte en az 360-380 cm genişliğinde bir mutfakta anlamlıdır.

Adaya ocak ya da evye koymak çalışma üçgenini kısaltır, ancak tesisat ve davlumbaz maliyeti getirir. Adada ocak varsa tavana asılan ada tipi davlumbaz gerekir. Evye adadaysa gider hattı zeminden geçmeli ve şap kalınlığı buna izin vermelidir. Tadilatlı bir evde değilseniz çoğu zaman adayı yalnız hazırlık ve oturma alanı olarak kullanmak daha pratiktir.

Oturma tarafında tezgah 25-30 cm taşmalı ve kişi başına 60 cm genişlik bırakılmalıdır. 180 cm'lik bir adanın uzun kenarına üç tabure rahat sığar. Tezgah yüksekliği 90 cm ise 65 cm oturma yüksekliğinde bar tabureleri seçilmelidir.

Adalı MutfaklarCeviz Kaplama Adalı Mutfak34.900 TL28.900 TL/ mtİncele

Doğal ceviz kaplama adalı modelimiz 4,8 metrelik duvar dolabı ve 2,6 metrelik adayla planlanmıştır. Ada bir yüzde kapaklı dolap, diğer yüzde oturma alanı olarak çalışır. Farklı ada yerleşimlerini adalı mutfak projelerimizde görebilirsiniz.

Küçük mutfakta alan kazanma yolları

Ankara'daki birçok apartman dairesinde mutfak 6-8 metrekareyi geçmez ve çoğu zaman tek duvar ya da dar bir L şeklindedir. Bu ölçülerde her santimetreyi kullanmak gerekir. Küçük mutfakta en verimli çözümler duvarın yüksekliğini kullanmak ve alt dolabın iç hacmine kolay ulaşmaktır.

• Üst dolabı tavana kadar çıkarın. 70 cm yerine 110-120 cm üst dolap, aynı duvarda yaklaşık bir buçuk kat hacim verir. En üst bölüm yılda birkaç kez kullanılan eşyalar içindir.
• Alt dolapta çekmece kullanın. 60 cm'lik bir çekmeceli modül, aynı genişlikteki raflı kapaklı dolaba göre arkadaki eşyaya eğilmeden ulaşmanızı sağlar.
• Dar boşlukları değerlendirin. Buzdolabı yanında kalan 15-20 cm'lik boşluk, dışarı çekilen bir baharatlık ya da tepsi dolabı için yeterlidir.
• Süpürgeliği çekmeceye çevirin. Dolap altındaki 10 cm'lik boşluk, tepsi ve kesme tahtası için alçak bir çekmece olabilir.
• Açık renk ve kulpsuz kapak seçin. Mat beyaz ya da açık meşe kapaklar, gola profil ile birlikte dar mutfağı daha ferah gösterir.

Paralel düzen küçük mutfaklar için çok verimlidir. İki duvar arasında 220 cm varsa, 60 cm derinlikte iki tezgah ve arada 100 cm koridor kalır. İskandinav Meşe Mutfak modelimiz 2 x 3 metrelik paralel bir mutfak için tasarlandı; alt dolaplar meşe, üst dolaplar beyaz lake olduğu için dar alan kararmıyor.

Mutfak Dolaplarıİskandinav Meşe Mutfak26.900 TL/ mtİncele

Küçük mutfakta kiler ihtiyacını da düşünmek gerekir. Kuru gıda, deterjan ve küçük ev aletleri için tek bir boy dolap, alt dolaplarda yer açar. İçi çekmeceli bir kiler dolabı 60 cm genişlikte bile bir ailenin kuru gıda stoğunu düzenli tutar.

Küçük bir mutfakta insanlar önce dolap sayısını artırmak ister. Oysa çoğu zaman çözüm daha fazla dolap değil, var olan dolapların içini doğru bölmektir. İki çekmece, üç raflı kapaktan daha çok iş görür.

— Ardıç Atölye Tasarım Ekibi

Aydınlatma ve priz yerleri

Tavandaki genel aydınlatma, tezgahta çalışırken gölgenizi önünüze düşürür. Bunu önlemek için üst dolapların altına LED aydınlatma koyuyoruz. LED profil dolabın ön kenarına yakın monte edildiğinde ışık tezgahın tamamına yayılır ve parlak tezgahlarda göz kamaştıran yansıma azalır.

Prizler tezgah üzerinde, üst dolap alt kenarından yaklaşık 20 cm aşağıda olmalıdır. Hazırlık alanına en az iki çift priz, kahve makinesi ve su ısıtıcısı için ayrı bir nokta planlayın. Ankastre fırın, bulaşık makinesi ve buzdolabı prizleri ise dolap içinde, ulaşılabilir ama göz önünde olmayan bir yerde kalmalıdır. Bu yerleri elektrikçiniz dolap çizimi elinize geçtikten sonra çekmelidir.

Kendi mutfağınızın ölçüleriyle ön bütçe çıkarmak için fiyat hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz. Tezgah yüksekliğinizi, çalışma üçgeninizi ve dolap dağılımını yerinde birlikte planlamak isterseniz ücretsiz keşif randevusu alın; ölçüden sonra 3D tasarımı sizinle paylaşıyoruz.